PHÁT TRIỂN MẠNG LƯỚI CƠ SỞ GIÁO DỤC NGHỀ NGHIỆP THEO HƯỚNG MỞ, LINH HOẠT ĐÁP ỨNG NHU CẦU HỌC NGHỀ, KHỞI NGHIỆP CHO NGƯỜI LAO ĐỘNG

Thứ tư - 17/10/2018 15:48

PHÁT TRIỂN MẠNG LƯỚI CƠ SỞ GIÁO DỤC NGHỀ NGHIỆP THEO HƯỚNG MỞ, LINH HOẠT
ĐÁP ỨNG NHU CẦU HỌC NGHỀ,
KHỞI NGHIỆP CHO NGƯỜI LAO ĐỘNG

PGS.TS. Dương Đức Lân

Phó Chủ tịch Hiệp hội GDNN&NCTXHVN, Nguyên Tổng cục trưởng Tổng cục GDNN

 

1. Một số thông tin về giáo dục nghề nghiệp mở, linh hoạt mềm dẻo trên thế giới

Hệ thống giáo dục nghề nghiệp (GDNN) mở, mềm dẻo và linh hoạt (open and flexible TVET) đã xuất hiện đầu tiên ở Australia trong những năm đầu của thế kỷ XX. Năm 1910, khóa đào tạo đầu tiên qua thư từ đã được chấp nhận ở Sydney để đào tạo các thanh tra y tế trong khi bệnh dịch hạch đang bùng phát. Năm 1913 vùng Nam Australia đã đề nghị triển khai các khóa đào tạo qua thư tín để thỏa mãn nhu cầu các kỹ năng nghề đang tăng lên nhanh chóng. Ở New- Zealand nhiều khóa học từ xa cũng tăng lên đáng kể trong và sau chiến tranh thế giới thứ 2, trong thời gian này học từ xa cũng phát triển nhanh ở New South Wales Brisbane của Australia. Đến những năm 90 của thế kỷ XX, GDNN mở và mềm dẻo linh hoạt đã được triển khai ở nhiều nước khác nhau trên thế giới.

Vậy hiểu thế nào là hệ thống GDNN mở, mềm dẻo và linh hoạt? Các nhà khoa học đã trao đổi, thảo luận trên các diễn đàn thế giới và đưa ra rất nhiều định nghĩa khác nhau, tuy nhiên định nghĩa sau đây được nhiều người ủng hộ:

- Giáo dục mở (Open Education) là nền giáo dục mà cả trên phương diện chính sách và thực tiễn đều cho phép đầu vào các khóa đào tạo là không có rào cản liên quan đến tuổi tác, giới tính hoặc những hạn chế về thời gian, đồng thời tất cả những kiến thức và kinh nghiệm có từ trước đều được công nhận.

- Giáo dục mềm dẻo và linh hoạt (Flexible Education) là nền giáo dục tạo ra các cơ hội cho người học có thể tiếp cận bất kỳ ở đâu và bất cứ nơi nào

Hiểu theo cách khác, giáo dục mềm dẻo, linh hoạt là các phương pháp tiếp cận giáo dục nhằm làm tăng thêm sự lựa chọn cho người học (chọn học với ai? học ở đâu, khi nào và học cái gì?).

Đối với GDNN, thuật ngữ mềm dẻo, linh hoạt (Flexible) ban đầu được sử dụng để mô tả sự phù hợp với nhu cầu đang thay đổi của các ngành. Sự mềm dẻo, linh hoạt yêu cầu những người cung cấp dịch vụ giáo dục nghề nghiệp phải hiểu được nhu cầu các ngành để thay đổi chương trình đào tạo và phương pháp giảng dạy.

Việc áp dụng giảng dạy theo module đối với GDNN là rất quan trọng, bởi vì các module có tính độc lập tương đối, khi công nghệ phát triển thì nó cũng chỉ thay đổi một vài bộ phận so với trước đây, còn những bộ phận khác vẫn giữ nguyên, do vậy chương trình đào tạo cũng chỉ thay đổi liên quan đến một vài module, module nào có thay đổi thì ta rút ra và sửa lại, những phần khác vẫn giữ nguyên, như vậy tiết kiệm thời gian, tài chính so với chương trình đào tạo theo niên chế, đó là một trong những lợi ich của đào tạo theo module.

Vào năm 2000, hệ thống GDNN của Australia (hệ thống TAFE) chính thức triển khai đào tại linh hoạt, mềm dẻo trên toàn quốc, họ coi việc đào tạo linh hoạt này sẽ đáp ứng được nhu cầu phát triển kỹ năng nghề trong nền kinh tế tri thức. Khung học tập linh hoạt mềm dẻo của Australia được triển khai theo 3 giai đoạn:

Giai đoạn 1. Nâng cao nhận thức trong nhân dân về tiềm năng học tập qua mạng và tang cường năng lực cho các trường nghề để có thể chấp nhận chất lượng việc học tập qua mạng (2000­2004);

Giai đoạn 2. Tăng cường nhu cầu học qua mạng (2005-2007);

Giai đoạn 3. Tổng kết, ghi nhận những thay đổi (2008-2011).

Khi triển khai việc học nghề theo hướng mở, linh hoạt, mềm dẻo, kinh nghiệm các nước cho thấy cần lưu ý một số điểm sau:

    1. Cần có cơ sở hạ tầng đủ để triển khai (mạng máy tính, điện thoại di động...), mạng thông tin, truyền thông phải sẵn sang (ICT);

    2. Cần phát triển đủ các nguồn học liệu học qua mạng (online learning resources) cho những nghề có nhiều tiềm năng đào tạo có hiệu quả qua mạng;

    3. Cần có hệ thống quản trị và kiểm định việc học qua mạng có hiệu quả để đảm bảo chất lượng. Sao cho chất lượng học qua mạng hay học tại trường lớp theo kiểu truyền thống là tương đương nhau, đều phải đạt chuẩn đầu ra theo quy định;

    4. Cần có chính sách rõ ràng, minh bạch để các cơ sở GDNN công nhận việc học tập qua mạng và cấp chứng chỉ hoặc bằng cấp cho người học.

2. Phát triển mạng lưới cơ sở giáo dục nghề nghiệp theo hướng mở, linh hoạt đáp ứng nhu cầu học nghề, khởi nghiệp cho người lao động

Hiện nay mạng lưới cơ sở GDNN đang được phân bố rộng khắp trên cả nước với các loại hình đa dạng, như: trường cao đẳng, trường trung cấp, trung tâm giáo dục thường xuyên - dạy nghề… Tuy nhiên, để mạng lưới các cơ sở GDNN hoạt động có hiệu quả hơn thì cần có các giải pháp sắp xếp lại theo hướng giảm số lượng và tăng quy mô cơ sở GDNN, đồng thời tăng cường năng lực cho các cơ sở GDNN để họ có đủ năng lực triển khai đào tạo theo hướng mở, linh hoạt nhằm đáp ứng nhu cầu kỹ năng nghề ngày càng tăng và thường xuyên thay đổi trong bối cảnh cuộc cách mạng công nghiệp 4.0 đang diễn ra mạnh mẽ trên khắp thế giới.

Hiện tại, đào tạo nghề theo hướng mở, linh hoạt của hệ thống GDNN nước ta như thế nào? Đây là chủ trương đổi mới giáo dục của Đảng, nhưng triển khai vấn đề này trên thực tế còn rất hạn chế:

    - Về đào tạo nghề mở (Open TVET), học nghề theo hướng mở. Nếu so với định nghĩa giáo dục mở như đã trình bày trên thì đào tạo nghề mở cũng phần nào đó cũng đang thực hiện với dạy nghề cho lao động nông thôn ở trình độ 1 và 2 trong khung trình độ quốc gia. Ở các trình độ này mới thực hiện phần nào đó theo hướng mở vì đầu vào các khóa đào tạo đã được rỡ bỏ các rào cản, tuy nhiên kết quả học tập của dạy nghề cho lao động nông thôn được công nhận đến mức nào? Có được học liên thông lên các trình độ khác hay không.... thì chưa có, chưa được công nhận trình độ, chưa được công nhận các kiến thức, kỹ năng đã có từ trước khi tham gia học các trình độ khác. Như vậy có thể nói đào tạo nghề cho lao động nông thôn mới chỉ thể hiện phần nào đó của đào tạo mở, cơ chế chính sách cho nó còn thiếu đồng bộ và chưa hoàn chỉnh. Các trình độ khác (sơ cấp, trung cấp, cao đẳng) là các trình độ được thể hiện trong Luật Giáo dục nghề nghiệp và tương ứng là các trình độ 3,4,5 trong khung trình độ quốc gia thì chưa được triển khai đào tạo theo hướng mở.

    - Về đào tạo nghề linh hoạt, học nghề linh hoạt (Flexible TVET) có thể thấy việc đào tạo nghề và học nghề theo hướng mềm dẻo, linh hoạt chưa được thực hiện. Các hình thức đào tạo qua mạng, từ xa chưa được triển khai. Người học nghề chỉ có cách duy nhất là đến trường hoặc các trung tâm Giáo dục thường xuyên - Dạy nghề. Các cơ chế chính sách để triển khai và công nhận kết quả học nghề qua mạng và học từ xa. cũng chưa được khởi thảo và ban hành.

Vậy, để phát triển mạng lưới cơ sở Giáo dục nghề nghiệp mở và linh hoạt cần chuẩn bị tốt một số điều kiện như:

    1) Cơ sở hạ tầng, cần có mạng công nghệ thông tin với đường truyền đủ mạnh (nước ta đang có thuận lợi về điều kiện này, số người sử dụng smart phone rất nhiều, mạng 3G, 4G, wifi khá tốt), đây là cơ hội để mở ra đào tạo nghề mở, mềm dẻo và linh hoạt

    2) Nguồn học liệu (e-learning resources, multimedia resources..), nguồn học liệu này chỉ có thể xây dựng với các nghề đã có chuẩn đầu ra (hiện tại Tổng cục GDNN đang tổ chức xây dựng chuẩn đầu ra cho các nghề), khi nào chuẩn đầu ra cho các nghề được phê duyệt và ban hành thì có thể tổ chức xây dựng nguồn học liệu cho học nghề mở và linh hoạt. Việc xây dựng nguồn học liệu để tổ chức dạy nghề qua mạng là khá tốn kém, ngoài phần lý thuyết chuyên môn, thực hành nghề trên máy phải được mô phỏng tới từng thao tác để sao cho người học có thể thực tập vận hành giống như đang vận hành một máy thật. Việc dạy học cũng được tổ chức thành mô đun, tín chỉ và việc hoàn thành các module, tín chỉ này sẽ được đánh giá qua các bài tập để xác định năng lực hành nghề của người học.

    3) Đào tạo giáo viên dạy qua mạng. Phương pháp dạy học qua mạng cũng cần có phương pháp giảng dạy và các kỹ năng sử dụng công nghệ thiết bị khác với phương pháp dạy học truyền thống

    4) Xây dựng kho dữ liệu học tập, trong đó có những dữ liệu khác nhau để cấu thành các bài giảng trên mạng, khi giảng dạy, các giáo viên có thể sử dụng kho dữ liệu để chuẩn bị bài giảng của riêng mình, như vậy sẽ phát huy được năng lực sáng tạo và khả năng sư phạm của từng giáo viên.Kho dữ liệu cũng sẽ bao gồm những bài giảng mẫu, những bài giảng thu thập được qua các hội giảng giáo viên để làm tài liệu tham khảo cho các học viên.

5) Với từng nghề cần xác đinh nhu cầu học qua mạng, nếu nhu cầu học là quá nhỏ thì không nên xây dựng nguồn học liệu, cần tính toán hiệu quả cho hạt động này.

6) Có chính sách rõ ràng và minh bạch để công nhận việc học nghề từ xa, học nghề linh hoạt qua mạng. cần có sự công nhận trình độ và bình đẳng giữa các bằng cấp mà người học được nhận dù học dưới hình thức nào.

Như vậy, để phát triển mạng lưới GDNN theo hướng mở, linh hoạt nhằm đáp ứng nhu cầu học nghề lập nghiệp trong bối cảnh đang diễn ra cuộc cách mạng công nghiệp 4.0, công nghệ thay đổi rất nhanh chóng kéo theo kỹ năng nghề cũng phải thay đổi thay đổi cho phù hợp. Đào tạo mở và linh hoạt sẽ đáp ứng được yêu cầu này.

3. Lộ trình triển khai dạy và học nghề theo hướng mở và linh hoạt

Tuy nhiên, ngoài việc chuẩn bị các điều kiện cần và đủ, việc triển khai dạy và học nghề theo hướng mở và linh hoạt nên theo lộ trình sau:

    1) Điều tra nhu cầu mang tính tiềm năng về việc tham gia học nghề từ xa, học nghề qua mạng... để tập trung trước hết vào những nghề có nhu cầu cao;

    2) Lựa chọn các trường đang đào tạo những nghề có tiềm năng nhu cầu cao về học từ xa và học qua mạng để chuẩn bị đầu tư về xây dựng chuẩn đầu ra, xây dựng nguồn học liệu, chuẩn bị giáo viên, bài giảng và đầu tư cơ sở hạ tầng cho các trường này có đủ điều kiện để đào tạo theo hướng mở và linh hoạt. Nên hướng vào các trường trọng điểm quốc gia, vì các trường này những năm qua đã được đầu tư rất nhiều từ chương trình mục tiêu và các dự án nước ngoài;

    3) Xây dựng và ban hành các cơ chế, chính sách về dạy và học nghề mở, linh hoạt. Cần có chính sách để công nhận chất lượng và trình độ của người học theo hướng mở, linh hoạt;

    4) Trong các dự án ODA nên dành nguồn lực đáng kể để thuê chuyên gia các nước đã và đang thành công trong việc triển khai dạy và học nghề theo hướng mở, linh hoạt (vì theo kinh nghiệm, trước đây lĩnh vực dạy nghề cũng đã thử nghiệm ở quy mô rất nhỏ về việc phát triển chương trình học liệu dạy qua mạng bằng việc sử dụng các công ty và chuyên gia trong nước, nhưng đã không thành công);

    5) Việc học nghề mở và linh hoạt nên lựa chọn cách học theo phương pháp tích lũy mô đun và đào tạo dựa trên năng lực (Competency Based Training- CBT).

Tổng số điểm của bài viết là: 0 trong 0 đánh giá

Click để đánh giá bài viết

  Ý kiến bạn đọc

Những tin mới hơn

Những tin cũ hơn

Hotline
Thăm dò ý kiến

Bạn thấy website này như thế nào?

Bạn đã không sử dụng Site, Bấm vào đây để duy trì trạng thái đăng nhập. Thời gian chờ: 60 giây